FACTORIES
Een samenwerkingsproject van Reinout van den Bergh & Huib Fens

Het Factory-project stoelt op een sterke, gedeelde belangstelling voor industrie. Al in de tachtiger jaren verbleef Reinout van den Bergh in Beringen, waar hij tussen de, voornamelijk, allochtone mijnwerkers leefde en hun levens- en werkomstandigheden fotografeerde. Rond 1997 was ik aan het werk met architectuurmodellen die waren geïnspireerd op de enorme fabrieksgebouwen die ik kende uit mijn jeugd. Grote, hermetische kolossen die mijn fantasie prikkelden maar die niets onthulden over wat er zich achter hun gevels afspeelde. We besloten samen aan de slag te gaan. Tijdens dat proces van praten en denken ontstond het idee voor het fotoproject. Een onderzoek naar de restanten van de oude industriearchitectuur uit de eerste eeuw van de Industriële Revolutie.  Eerst wilden we Europa verkennen, en in een later stadium de Verenigde Staten. Op dat punt zijn we nu aangeland.

We begonnen het architectuurproject vanuit onze nieuwsgierigheid naar het gebruik van architecturale archetypes in de eerste generatie fabrieksontwerpen. Niet de basisvormen die tevoorschijn komen uit vergelijking van gelijksoortige architectuur, zoals Bernd en Hilla Becher dat jarenlang op een sublieme manier hebben gedaan, maar de toepassing van typologieën uit het pre-industriële tijdperk. We waren al schuren tegengekomen die er uitzagen als basilica's, silo's als omgekeerde kathedralen en graanmaalderijen als Moorse paleizen.  De bouwwerken die we vonden, lagen meestal ingekapseld in wat verloederde buurten, opgeslokt door de uitdijende steden. Die omgeving begon alsmaar belangrijker te worden. Daarom verschoof in de jaren daarna de aandacht naar de situering  en de geschiedenis van de bouwwerken. Op de foto's werden de gevolgen van de industrialisatie voor de ruimtelijke, stedelijke en sociale ontwikkeling zichtbaar.

Met die verschuiving van optiek werden de bouwwerken zelf onderdeel van een complex geheel waarin ze als scharnierpunt  ten opzichte van hun omgeving staan. Stedelijke landschappen werden in een klassieke ordening met onmiskenbare verwijzingen naar renaissancistische schilderijen vastgelegd. De composities voerden de aandachtige kijker binnen in een wereld van vanzelfsprekende en verbazingwekkende, logische en onlogische, harmonieuze en vloekende overgangen en confrontaties. Het dramatisch moment werd niet zozeer bepaald door de ongenaakbare schoonheid van de architectuur, maar zat meer verborgen meer in details: achtergelaten rommel, de naam van een boot, een eenzame caravan, een krant die uit een brievenbus steekt.  

Maar het vasthouden aan verworven standpunten is dodelijk voor de ontwikkeling van inzichten.  Je verliest makkelijk je scherpte en je interesse in een project waarvan het kader te strak geformuleerd is, waarin geen ruimte is voor onverwachte invalshoeken. Het zijn juist de nieuwe inzichten die ons project op gang houden. Onvoorziene wendingen die we evenzeer koesteren als de meest geslaagde foto's.  Wat kunnen we zeggen over de foto's die we nog niet gemaakt hebben? Waar zullen ze over gaan, wat zullen ze onthullen en verbergen? Welk licht zullen ze werpen op de rol die de industrialisatie gespeeld heeft, en nog speelt, in het leven van alledag?

We hebben de politiek zien veranderen ten aanzien van de industriële erfenis.  Er wordt zorgvuldiger omgegaan met de overblijfselen. Het ontmantelen van de industrie na 1989 in de voormalige Oostbloklanden heeft die politiek opnieuw geactualiseerd. Niet elk gebouw wordt meer gesloopt, maar ook niet alle resterende gebouwen worden, zoals in het laatste decennium van de vorige eeuw gebruikelijk was, omgebouwd door moderne architecten tot nieuwe bedrijfsgebouwen, musea en appartementen. Er is een trend om de grote, in onbruik geraakte fabrieksgebouwen in stukjes te verhuren aan kleine bedrijfjes die enkel de meest noodzakelijke aanpassingen plegen om te kunnen functioneren. Welke invloed de huidige crisis zal hebben op het beleid, moet nog blijken. Die nieuwe ontwikkelingen zorgen voor een constant veranderende bedding waarin ons project zich kan voortbewegen.

In de beelden van de laatste jaren beginnen mensen op te treden. Individuen die zich in, en ten opzichte van die wereld bewegen. Het zijn geen toevallige figuranten: het zijn de protagonisten die betekenis verlenen aan de omgeving.

Zo zijn in tien jaar tijd de foto's veranderd van beelden waarin de kracht, schoonheid en afschrikwekkendheid van de industrie werd verbeeld, in sociale schilderijen waarin de mens acteert tegen het imposante decor van industriële rudimenten, en waarin die omgeving zijn vanzelfsprekende en vertrouwde habitat is geworden.

THE FACTORIES PROJECT: Prologue

Around 1997 I was working with several architectural formulas that were inspired by the enormous factory buildings I remembered from childhood. These were large, hermetically sealed and darkened blocks which startled the imagination but which revealed nothing of their content.
In the same year, Reinout made plans for a new studio. I can't recall whose idea it was but we decided to collaborate on the design. Reinout determined what he wanted and I drew up the preliminary sketches. After long and critical sessions on many an evening we arrived at the definitive design. The actual studio has existed now for several years.
During our formative design talks a plan for a photographic project was born. In contrast to what we had discussed earlier, a photo project including the ugly textile halls that are to be found on the edge of every European city, we wished now to explore an area that we were both very fond of:  the industrial architecture generated in the first one hundred years of the industrial revolution. In the first place we would explore Europe. At a later stage we could expand our project to include, for example, North America.

Our Fascination for Industrial Architecture: Visions and Motives

We set up the Architecture Project starting on premises that we held concerning the existence and employment of basic architectural models in the original industrial architecture. I don't mean basic forms that become visible, on comparison, within the existing or current industrial architectural design. I am referring to the oldest known architectural models that occur in the earliest history of architectural design and turn up again and again. We had already encountered barns that looked like basilicas and silos that seemed to be upside down cathedrals and we were eager to know what else we would come across. Apart from that,  we were looking for factories which, as ancient giants, embodied the inviolability and inaccessibility that I remembered from childhood.
Reinout added an important and inescapable premise to our search: context. In what setting do we find the building and what does that setting tell us? There is always an urban and social context that adds something to the meaning and charisma of a building. For example, traces of human presence in the form of writings on the wall, remains of old tools or materials. Stairs, doors, shuttered windows, a fire escape above an inaccessible façade. One experiences the monumentality and the sometimes gargantuan size of these behemoths not only because of their location and surroundings but also because of the traces of human presence which, by their proportion, form a measurable scale to the architectural forms. Also, artefacts add an emotional value to the sometimes colossal volumes.

In the course of time we became more aware of the specific character and personality, for each separate building we came across. We began to refer to them as, "the pitiable building", "the lonely building", "the proud lady", "the mastodon", "the bull", etcetera. We approached the photographic task now differently. Rather than simply register the architectural quality of a building, we sought to capture an image of its personality. This determined the angle, point of view, time of day, the season and the weather at the moment of the photograph. This photographic approach, developed through the years, has yielded a series of candid and personal images of the chosen industrial objects.
As mentioned in the text that guides the most recent Factories exhibitions, the last two years we began to get more and more intrigued by the spatial and social consequences of, both the presence and the development of industry in and around the cities.

First Steps and Follow-Up: Surprises and Frustrations

Since the inception of this project our strategy has been simple: we journey from the one factory tower to the next, allowing ourselves to be surprised by coincidence. We have chosen this modus operandi in order to avoid the well-trodden paths of the – for other reasons -  photographed and documented industrial inheritance that has often been renewed or remodelled.
We try to approach our task as openly as possible. The only preliminary study we employ is a search of local maps for old industrial parks and sites, canals and railroad lines. The actual driving about and searching requires intense concentration. Our discoveries are interchangeably exciting and disappointing. We are often busy for long hours before finally seeing the contours of a factory hall looming in the distance, predicating the possibility of reward and inevitably arousing the curiosity. Some days we discover a trove of treasures. Some days we discover barely anything of worth.

We first set out in February of 1998. We headed for Maastricht en then toward Belgium. In the last 8 years several investigative journeys have followed: to Belgium, France and Germany. In the fall of 2000 we reconnoitred Ireland. In the spring of 2002 we made a long journey through Germany, the Czech Republic and Poland. In 2003 we made some trips to Germany and Northern Ireland; in 2005 we spent two weeks in the English Midlands. May 2006 we will return there.
Today the project continues and after several years during which we have often complained that there simply is not enough time next to our regular schedules to track down more objects of interest, we are pleased to have amassed an exciting collection of intriguing images of factory halls of all personalities and demeanours and which are spread across the European continent. For us, it remains the tip of a melting iceberg.